کاوش نیوز – زهرا بهرامی، صنایع دستی، نماد هنر های اصیل، بومی و مردمی هر منطقه است که خلق آن ها، ریشه عمیق در اعتقادات، باورها آداب، عادات، رسوم و سنن جوامع دارد. صنایع دستی از جمله دستاوردهای سنتی است که با توجه به کاربردی، قابل فهم بودن و... در نفس خود حامل عناصری است که در آن می تواند به بازکاوی و بازتولید پدیده های سنتی کشور همت گماشت بدون این که تغییر و تحولات محیطی و روند برتری فرهنگ بیگانه در آن مثمر ثمر باشد.

صنایع دستی به علت پیوند عمیق با ویژگی های و شاخص های فرهنگی و مذهبی هر منطقه ای (فرهنگ معنوی) و نیز با قابلیت گسترده آن ها برای ضبط و انتقال این عناصر بهترین ابزار انتقال مفاهیم و به طور کلی فرهنگ و تمدن هر جامعه ای محسوب می شود. هم چنین به لحاظ زیبایی، جذابیت و لطافت هایی که از بعد هنری و فرهنگی دارد همواره مورد توجه گردشگران بوده و در گردشگری نقش اصلی را ایفا می کند. به عبارت دیگر ویژگی های فکری و روانی صنعتگران مانند ذوق، هنر، پشتکار و قناعت موجب شده است تا فرآورده های دست ساز نه تنها در کشورمان خریداران فراوانی داشته باشد بلکه مسافران، گردشگران و علاقه مندان خارجی را نیز به خود جلب نماید و در نهایت بازشناسی آیین ها و آداب و رسوم ایرانی را مشخص تر جلوه نماید.

با مریم حاجی ابراهیمی، رییس اداره فنی معاونت صنایع دستی و هنرهای سنتی استان گلستان حول محور ظرفیت های استان در تولید صنایع دستی به گفتگو نشستیم و در نهایت این گپ و گفت به چالش های تولید و عرضه صنایع دستی استان ختم شد.

*از شرایط فعلی استان در تولید صنایع دستی و هنرهای سنتی کمی برایمان توضیح دهید؟

در واقع صنايع دستي به آن گروه از صنايعی گفته مي شود كه مهارت، ذوق و بينش انسان در آن نقش اساسي دارد. جاجیم بافی، نمدمالی، ساخت زیورآلات ترکمن، نواربافی کتول، پلاس بافی، سوزن‌دوزی ترکمن، ابریشم بافی،فرش سرامیکی،  نواربافی ترکمن، حکاکی نقاشی و  معرق برگ از رشته‌هایمنحصربفردموجوددراستان است.

*تولیدات اینرشته‌ها قابلیت صادرات دارد؟

جاجیم‌بافی، نمدمالی، ساخت زیورآلات ترکمن، نواربافی کتول،پلاس‌بافی، سوزندوزی ترکمن، ابریشم‌بافی و  عروسک محلی، سفالگری، سازسازی، گلیم‌بافی،کاشی سنتی، حکاکی نقاشی، معرق‌کاری، منبت‌کاری، معرق منبت، رودوزی‌های سنتی و همچنین طلاسازی جزو آن دسته از رشته هایی هستند که تولیدات آن قابلیت صادرات دارد.

*وضعیت صادرات صنایع دستی گلستان چندان چنگی به دل نمی زند.

آمار ارائه شده از سوی گمرک استان نشان از عدم فعالیت جدی برای صادرات رسمی صنایع دستی از استان دارد و بیشتر فعالیت‌ها در قالب صادرات چمدانی و یا همراه مسافر متمرکز شده است. در حال حاضر صنایع دستی استان در حدی نیست که بتوان برای آن بازاریابی وسیعی انجام داد و این هنر صنعت دچار بهره وری پایین و تولید کمی است.

*دلیل آن ریشه یابی شده است؟

به خاطر داشته باشید صنایعی می تواند صادرات گرا باشد که علاوه بر تولید بیشتر، دارای مدیریت علمی باشند و بیش از 70 درصد محصولاتشان به کشورهای دیگر صادر شود. هم اکنون حدود 40 تعاونی صنایع دستی و فرش در استان وجود دارد که متاسفانه هیچ‌کدام در راستای تولید کیفی و صادرات فعالیت ندارند و هیچگونه تشکل صادراتی صنایع دستی در استان نداریم.

*راهکار خروج از شرایط فعلی چیست؟

برای جلوگیری از این رکود و تقویت این بخش نیاز به برنامه ریزی کلانی است تا تولید کننده به دلیل مناسب نبودن شرایط بازار به شغل دیگری روی نیاورد. تدوین استانداردهای تولید، جلوگیری از ورود کالاهای نامرغوب و غیر صنایع دستی با این عنوان  می تواند کمک بسیار موثری به تقویت صادرات صنایع دستی باشد. 

حمايت از صنايع دستي و تقويت بنيه توليدكنندگان و سازندگان فرآورده هاي دست ساز، يكي از طرقي است كه مي تواند نقش فعالي در توسعه اقتصادي استان باشد.

معتقدم چنان چه صنايع دستي به عنوان يك مكمل اقتصادي مورد حمايت معقول و بهره برداري درست قرار گيرد قادر خواهد بود اثر محسوسي در ايجاد اشتغال و درآمدزايي داشته باشد.

*صحبت شما در مورد آینده صنایع دستی استان کمی خوشبینانه و کمال گرایانه به نظر می رسد و از واقعیت های موجود فاصله دارد.

واقعیت این است که در استان گلستان به دليل فراواني مواد اوليه ارزان، طولاني بودن پيشينه توليد در صنايع دستي، تنوع رشته ها و همچنین تنوع قوميت هاي موجود در استان، صنايع دستي مي تواند نقش بسيار مهمي را بعد از كشاورزي ايفا نمايد و در صورتي كه برنامه ريزي اصولي داشته و طبق همان برنامه از صنايع دستي حمايت شود. شايد اغراق نباشد اگر بگوييم صنایع دستی و تولیدات آن می تواند از كشاورزي پيشي بگيرد.  اما با این وجودهم اکنون به دلیل وجود مشکلات متعدد تولید صنایع دستی در استان کمرنگ  بوده و بسیاری از کارگاه‌ها در حال از بین رفتن هستندو وضع موجود بسیار تاسف بار است .

*مشکل اصلی در تولید است یا بازار؟

 در سال های اخیر بازار داخلی صنایع دستی به دلایل مختلف همچون، نبود نوآوری در صنایع دستی، اصرار بر تقلیداز سبک ها و نقوش گذشته، بی توجهی به خواست و سلیقه متقاضی، پایین بودن کیفیت مواد خام، کاهش جنبه هنری در صنایع دستی و بالا رفتن قیمت با رکود روبرو شده است.

برخی تولیدکنندگان نیز بالا بودن هزینه شرکت در نمایشگاه، نبود اطلاع رسانی مناسب در ارتباط با صنایع دستی و مشکلات مالی فروشندگان و واسطه ها در خرید و عرضه کالا های تولید شده را از دیگر مشکلات پیش روی توسعه بازار این نوع از صنایع می دانند.

عدم وجود بازار فروش نیز یکی از مهم ترین دغدغه هایی است که هنرمندان صنایع دستی در ابعاد داخلی و خارجی با آن روبرو هستند. تولیدکنندگان صنایع دستی کشور امروزه قبل از هر کاری می بایست بازار فروش و هدفشان را خوب شناسایی و پیدا و سپس اقدام به تولید کنند چرا که بازار تعیین کننده کارهاست.