کاوش نیوز- زهرا بهرامی؛ 17 مرداد سال 1377 بود که محمود صارمی خبرنگار ایرنا به همراه 8دیپلمات ایرانی در سفارت ایران در کابل، به دست طالبان کشته شدند و پس از آن شورای فرهنگ عمومی به عنوان "روز خبرنگار" در تقویم نامگذاری شد.

پس از گذشت حدود سه دهه از این نامگذاری انتظار می‌رفت روز خبرنگار از یک مناسبت نمادین به یک فرصت برای بازنگری در وضعیت رسانه‌ها و خبرنگاران تبدیل شود اما دشواری‌های اقتصادی، اجتماعی و حرفه‌ای اصحاب رسانه و مطالبات بر زمین مانده و دغدغه نان، مسکن و بیمه و ... آن‌ها نشان می‌دهد این قشر بیش از آنکه دغدغه رفع مشکلات و معضلات خود را داشته باشند عشق به مردم و گره گشایی از دغدغه‌های دیگران را سرلوحه خود قرار داده‌اند.

به واقع روز خبرنگار، فقط روز تقدیر از اصحاب رسانه نیست؛ یادآوری مسئولیت مشترک رسانه و مدیران در برابر مردم است.

در واقع خبرنگار نخستین کسی است که باید میان حقیقت و شایعه، واقعیت و هیاهو، مرز روشنی ترسیم کند. این مسئولیت امروز، در عصر شبکه‌های اجتماعی و گردش بی‌وقفه اطلاعات، سنگین‌تر از گذشته شده است.

امروز دیگر کمبود اطلاعات مسئله اصلی نیست، بلکه فراوانی اطلاعات و دشواری تشخیص حقیقت از میان انبوه روایت‌های متناقض، بزرگ‌ترین چالش است. سرعت انتشار خبر گاهی از دقت پیشی می‌گیرد و رقابت برای "اول بودن" جای مسئولیت برای "درست بودن" را می‌گیرد. در چنین شرایطی سرمایه واقعی یک خبرنگار نه سرعت بلکه اعتبار و اعتماد مخاطب و روای حقیقت بودن است، سرمایه‌ای که به آسانی به دست نمی‌آید و با یک اشتباه ممکن است از بین برود.

به بیان دیگر خبرنگار صرفاً ناقل رویدادها نیست. رسانه حرفه‌ای وظیفه دارد اطلاعات دقیق و مستند را در اختیار جامعه قرار دهد، درباره تصمیمات و عملکرد دستگاه‌ها سؤال کند، پاسخ‌ها را پیگیری کند و موضوعاتی را که برای افکار عمومی اهمیت دارد، تا رسیدن به نتیجه دنبال کند.

اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع، پرسشگری مستمر، شفاف‌سازی فرآیندهای تصمیم‌گیری، انعکاس مطالبات گروه‌های مختلف جامعه، نقد عملکرد دستگاه‌های اجرایی و مستندسازی رویدادها، بخشی از مسئولیت‌های حرفه‌ای رسانه است.

از این منظر، رسانه زمانی می‌تواند نقش واقعی خود را ایفا کند که پرسشگری آن نه به‌عنوان مزاحمت، بلکه به‌عنوان بخشی از فرآیند پاسخگویی عمومی تلقی شود.

خبرنگاری صرفاً کنار هم چیدن واژه‌ها نیست؛ فهم واقعیت، راستی‌آزمایی، شناخت زمینه‌ها و پاسخگویی در برابر افکار عمومی، بخش جدایی‌ناپذیر این حرفه است.

با این همه اگر از آرمان‌ها فاصله بگیریم و به واقعیت تحریریه‌ها نگاه کنیم تصویر چندان امیدوارکننده نیست. طی سال‌های اخیر بسیاری از رسانه‌ها زیر فشار مشکلات اقتصادی، کاهش درآمدهای تبلیغاتی و افزایش هزینه‌ها، روزهای سختی را پشت سر گذاشته‌اند. نتیجه این وضعیت را خبرنگاران با تمام وجود لمس کرده‌اند؛ قراردادهای کوتاه‌مدت، امنیت شغلی اندک، حقوقی که تناسبی با هزینه‌های زندگی ندارد و دغدغه‌هایی که گاه مجال تمرکز بر کار حرفه‌ای را از آنان می‌گیرد.

واقعیت این است که خبرنگاری تنها یک شغل نیست که بتوان آن را با معیارهای معمول سنجید. خبرنگار در بحران، حادثه، انتخابات، سیل، زلزله یا هر رخداد مهم دیگری پیش از بسیاری از افراد در صحنه حاضر می‌شود و آخرین نفری است که آنجا را ترک می‌کند. اما همین فرد گاهی برای ابتدایی‌ترین حقوق صنفی، بیمه مناسب، امنیت شغلی یا آینده حرفه‌ای خود با مشکلات فراوان روبه‌رو است. این تناقض سال‌هاست که وجود دارد و هنوز راه‌حلی جدی برای آن دیده نمی‌شود.

در تعاملات میدانی رسانه، یکی از مشکلات قابل توجه، مواجهه با پاسخ‌هایی است که عملاً پاسخ مشخصی به سؤال مطرح‌شده ارائه نمی‌کنند؛ پاسخ‌های کلی و تکراری، اگرچه ممکن است در ظاهر پاسخ محسوب شوند، اما برای افکار عمومی روشنگر نیستند و مشکلی را حل نمی‌کنند.

مشکل دیگر، نگاه از بالا به درخواست‌های رسانه‌ای است؛ رویکردی که خبرنگار را مزاحم فرآیند اداری می‌بیند، نه واسطه‌ای برای انتقال دقیق عملکرد دستگاه به مردم.

پاسخگویی به مطالبات صنفی خبرنگاران نباید در حد وعده‌ها و سخنان تکراری باقی بماند. موضوعاتی مانند تشکیلات حرفه‌ای و صنفی، مسکن، تسهیلات، بیمه و کارت‌های رفاهی سال‌هاست مطرح می‌شود، اما جامعه رسانه‌ای بیش از وعده، به اقدام عملی، زمان‌بندی مشخص و نتیجه قابل لمس نیاز دارد.

خبرنگاران به‌عنوان یکی از ارکان اطلاع‌رسانی جامعه، شایسته برخورداری از حمایت‌های واقعی و پایدار هستند. انتظار می‌رود مسئولان به‌جای تکرار وعده‌ها، برای مطالبات صنفی خبرنگاران برنامه اجرایی، منابع مشخص و سازوکار شفاف تحقق ارائه کنند؛ چراکه شأن خبرنگار با وعده‌های تکراری تأمین نمی‌شود.