کاوش نیوز- زهرا بهرامی؛ جنگ‌ها همیشه پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای داشته‌اند و هر کشوری که درگیر جنگ می‌شود، اثرات مستقیم و غیرمستقیم آن را تجربه می‌کند.

از صبح نهم اسفند که نقاطی از تهران با حملات موشکی اسرائیل و آمریکا لرزید، جنگ بار دیگربرای دومین بار در سال‌جاری در بر ایران تحمیل  شده است؛ در همان ساعت‌های اولیه بسیاری از مردم راهی جاده‌های خارج از شهر شدند و صف‌های طولانی مقابل نانوایی‌ها، دستگاه‌های عابربانک، جایگاه‌های پمپ بنزین و فروشگاه‌ها شکل گرفت.

شروع حمله به تهران تقریبا هم ‌زمان با فعالیت بازار سرمایه بود؛ آن‌هم در حالی که شاخص بورس در ساعات پیش از گشایش بازار با رشد 36 هزار واحدی مواجه شده و سیگنال مثبت عمان از مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا شنیده می‌شد. اما با شروع حمله به تهران، شاخص ناگهان 21 هزار واحد فرو ریخت و بورس تهران تعطیل شد. چیزی حدود یک ساعت بعد سازمان بورس و اوراق بهادار در اطلاعیه‌ای اعلام کرد هم‌زمان با تعطیلی بازار، معاملات دقایق ابتدایی بازار ابطال خواهد شد.

در بازار ارز هم قیمت دلار از 166 هزار تومان عبور کرد، اما با شروع حملات معاملات متوقف شد و با قطع اینترنت پلتفرم‌های آنلاین از اعلام لحظه به لحظه قیمت دلار بازماندند.

هدف؛ اداره کشور در شرایط جنگی بلندمدت

هرچند برخی از کارشناسان اقتصادی از آغاز جنگ به شوکه در اقتصاد ایران تعبیر کردند و در عین اینکه نگرانی‌هایی برای قطع آب و برق، محدودیت در ارائه سوخت و... در بین شهروندان شنیده ‌شد، با این حال دولت در گفتگو به رسانه‌ها از ابلاغ اجرای طرح ضربتی با هدف اداره کشور در شرایط جنگی بلندمدت خبر داد.

طبق اخبار رسیده به فارس از تیم اقتصادی دولت، برنامه ضربتی یاد شده در حوزه تامین کالاهای اساسی و معیشت مردم، تامین نهاده‌های تولید و حداکثر ظرفیت از زیرساخت‌های کشور پیش از ورود به جنگ تدوین شده است.

مطابق گزارش منتشر شده از سوی خبرگزاری فارس هم اکنون مصوبات طرح ضربتی دولت برای اداره کشور به بهترین نحو به همه دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شده و رئیس جمهور پزشکیان تایید کرده است که اختیار کافی به همه ارکان اجرایی داده شده است.

علی فتحعلی و کریم صادقی دو کارشناس اقتصادی که از طرح دولت مطلع هستند به فارس گفتند که این طرح ضربتی همه نیازهای مردم در شرایط جنگی را در نظر گرفته و در کنار اجرای دقیق می‌تواند، اداره کشور به بهترین نحو به ویژه در بخش اقتصادی را مهیا کند و پایش برخط مصوبات در کنار پیگیری سیستماتیک سطوح عالی دولت می‌تواند معیشت مردم و سایر نیازهای بنگاه‌های اقتصادی را تضمین کند.

در حالی‌که در گزارش فارس از تیم اقتصادی دولت اشاره‌ای به جزییات طرح نشده اما کارشناسان اقتصادی معتقدند جنگ تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم بسیاری بر اقتصاد دارد که به آسانی قابل جبران نیست.

یک کارشناس اقتصادی در گفتگو با کاوش نیوز اظهار کرد: جنگ‌ها اولین تأثیر خود را روی تولید و اشتغال می‌گذارند. با تخریب زیرساخت‌ها و کاهش تولید، اقتصاد بسیاری از کشورها در زمان جنگ دچار افت شدید می‌شود. به‌عنوان مثال، در جنگ جهانی دوم، کشورهای درگیر با کاهش قابل توجهی در تولید صنعتی مواجه شدند. در طول جنگ ایران و عراق، ایران به‌ویژه در مناطق نفت‌خیز مانند خوزستان، شاهد تخریب وسیع تأسیسات بود. این امر مستقیماً درآمدهای نفتی کشور را کاهش داد و به کاهش منابع ارزی منجر شد.

سعید علیزاده با اشاره به اینکه یکی از ویژگی‌های جنگ‌ها افزایش شدید هزینه‌های نظامی است، افزود: بسیاری از منابعی که می‌توانند به توسعه زیرساخت‌ها و خدمات عمومی اختصاص یابند، به تأمین تجهیزات نظامی و پرداخت هزینه‌های جنگ صرف می‌شوند. این پایان ماجرا نیست؛ تورم یکی دیگر از پیامدهای جنگ است که به دلیل افزایش هزینه‌های نظامی و کاهش تولید رخ می‌دهد. کشورهایی که درگیر جنگ هستند اغلب با چاپ پول بیشتر برای تأمین نیازهای خود، باعث کاهش ارزش پول ملی می‌شوند. به عنوان مثال در آلمان پس از جنگ جهانی اول، این موضوع منجر به ابر تورم شد که قیمت‌ها به‌شدت افزایش یافت. در طول جنگ ایران و عراق نیز، ایران با تورم شدیدی مواجه شد که بخشی از آن به کاهش تولید نفت و کاهش ارزش ریال مربوط بود.

وی اضافه کرد: جنگ‌ها اغلب تأثیر منفی بر تجارت بین‌المللی دارند. در طول جنگ‌ها، صادرات و واردات به دلیل ناامنی و تخریب زیرساخت‌های حمل‌ونقل کاهش می‌یابد. یکی دیگر از پیامدهای جنگ‌ها، افزایش بیکاری و مهاجرت اجباری است. تخریب صنایع و کشاورزی باعث تعطیلی کسب‌وکارها و مهاجرت افراد به مناطق امن‌تر می‌شود و این مهاجرت‌ها تغییرات اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی به همراه خواهد داشت.

وی در پایان متذکر شد: پیامدهای اقتصادی فقط مختص زمان جنگ نیست بلکه پس از پایان جنگ، کشورهای درگیر با چالش‌های بازسازی مواجه می‌شوند و اغلب ساختار اقتصادی آن‌ها تغییر می‌کند. به‌عنوان مثال، پس از جنگ جهانی دوم، ژاپن توانست با سرمایه‌گذاری در تکنولوژی و صنعت، به یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای دنیا تبدیل شود. در ایران نیز، پس از پایان جنگ ایران و عراق، دولت به بازسازی مناطق جنگ‌زده و سرمایه‌گذاری در صنعت نفت پرداخت.