پاندمی کووید 19 علاوه بر نشانزدهای (برخورد) انکار ناپذیرش در حوزه اقتصاد، اجتماع، سیاست، دین، کودك، زنان و محیط زیست، آشکارا نقش پررنگی بر فضای کسب و کارها در تمام کره زمین ایفاکرده و خواهد کرد و قطعا فعالیت های اکثر کسب و کارها، به خصوص کسب و کارهای بین المللی در سطح گسترده تری و در حوزه های مختلفی چون منابع انسانی، زنجیره تأمین، بازاریابی و فروش آسیب دیده و نیازمند بازنگری در مدل های کسب و کار، تکنولوژی ها، نگرش ها، رویکردها و مسئولیت های اجتماعی می باشد.

تهدید ها

الف: کرونا و تجارت خارجی:

براساس گزارش‌های بین‌المللی شیوع ویروس کرونا صادرات ایران به کشورهای همسایه را محدود کرده است. براین اساس، درحالی‌که گفته می‌شود بیش از نیمی از درآمد کشور از محل کانال‌های تجارت منطقه‌ای تحقق می‌یابد، همسایگان ایران، یکی از پس از دیگری مرزهای خود را با کشور بسته‌اند. بنابراین، صادرات ایران به‌شدت کاهش می‌یابد. از آنجا‌که اولین شریک تجاری ایران چین است، بعد از اولین گزارش شیوع ویروس کرونا در ووهان چین در ماه دسامبر، ایران نسبت به محدودکردن سفرها به چین و بالعکس بی میلی نشان داد چراکه حدود ۲۳ درصد از صادرات غیرنفتی کشور (بیش از ۸ میلیارد دلار) در ۱۱ ماهه ابتدای سال ۱۳۹۸ به چین بوده است .در شرایطی که صادرات نفت ایران به کمترین میزان خود در ۴ دهه گذشته رسیده بود،. همچنین براساس گزارش وزارت تعاون،کار و رفاه اجتماعی، اختلال در صادرات از مرزهای زمینی، کاهش ورود و خروج گردشگر، کاهش قیمت و تقاضای جهانی نفت و کاهش محصولات صادراتی کشور در کنار اختلال در تجارت با چین، از مهم‌ترین پیامدهای شیوع این ویروس در حوزه تجارت خارجی کشور هستند.

ب: کرونا و تجارت داخلی:

با توجه به‌کاهش صادرات نفت ایران از ۸/ ۲ میلیون بشکه در روز (۲ سال پیش) به شرایط فعلی با چند صدهزار بشکه در روز، حتی قبل از شیوع ویروس کرونا نیز مقامات کشور به‌خوبی می‌دانستند که قادر به‌کاهش صدمات اقتصادی وارده به خانوارها و به‌خصوص اقشار کم‌درآمد جامعه نیستند. صندوق بین‌المللی پول تخمین زده است که بعد از خروج ایالات‌متحـده از توافق هستـه‌ای، ارزش ریـال بیش از ۵۰ درصـد کاهـش یافته است. تورم با شتاب فزاینده به ۴۰ درصد رسید و شرکت‌های بزرگ خارجی کشور را ترک کردند و براساس همین تخمین، اقتصاد ایران در سال گذشته ۵/ ۹ درصد کوچک‌تر شده است بنابراین اقتصاد داخلی ایران پیش از شیوع ویروس کرونا نیز شرایط پرتلاطمی را تجربه می‌کرده است.

براساس گزارش وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، بر اثر شیوع ویروس کرونا، در حوزه اشتغال هر دو سمت عرضه و تقاضای بازار کار تحت‌تاثیر قرار خواهد گرفت. تعطیلی و کاهش سطح فعالیت‌های اقتصادی منجر به تعدیل نیرو و کاهش تقاضای کار خواهد شد و عرضه کار نیز کاهش خواهد یافت، زیرا برخی افراد که مستقیما با بیماری درگیر شده‌اند و برخی دیگر که غیرمستقیم با اقدامات خودمراقبتی و کاهش تعاملات، ساعات کاری خود را کاهش خواهند داد.. فعالیت کسب و کارهایی از قبیل مراکز خدمات آموزشی، هتلداری ، موسسات تحصیلی و آموزشی ، تفریحی، خطوط هوایی، شرکت‌های حمل‌ونقل   مستقیما از بحران کرونا متاثر شده‌اند به‌شدت کاهش یافت و کاهش فعالیت این کسب‌وکارها  منجر به بحران بیکاری شده و رفاه خانوارهای زیادی را تحت‌تاثیر قرار داده است. در این میان بیشترین ضربه اقتصادی را کسانی متحمل شدند که دارای شغل دائم نیستند، مانند دست‌‌فروشان و کارگران ساختمانی. هرچه فعالیت کسب‌وکارها کاهش یابد، درآمدهای مالیاتی دولت نیز کاهش می‌یابد. بنابراین با توجه به‌کاهش ظرفیت‌های مالیات‌ستانی از فعالیت‌های اقتصادی و کاهش قیمت نفت و اقدامات مورد نیاز برای حمایت از کسب‌وکارها و افراد آسیب‌دیده و همچنین افزایش مخارج دولت در حوزه بهداشت و درمان، کسری بودجه دولت تشدید خواهد شد. با توجه به این موضوع و افزایش نقدینگی، تورم نیز روند صعودی به خود خواهد گرفت.

کرونا و فرصت ها:

تاثیرات این بحران، از اثرگذاری بر روی مشتریان کسب‌وکارها آغاز می‌شود، سپس شرکت‌ها را تحت تاثیر قرار داده و درنتیجه، وضعیت رقابت در صنایع مختلف را تغییر می‌دهد. تغییر رفتار مصرف‌کنندگان در این شرایط، می‌تواند پایدار بوده و محصولات و کانال‌های توزیع کسب‌وکار را تحت تاثیر قرار دهد؛ از طرف دیگر، شرکت‌ها برای جلوگیری از ضرر و زیان‌های بی‌شمار در این بحران‌، نیازمند راه‌حل‌های خلاقانه‌ای برای رفع چالش‌ها در زمینه‌های مختلف مرتبط با سرمایه‌انسانی، مدیریت زنجیره تامین، فروش و بازاریابی، تکنولوژی‌ها و فرآیند‌های کاری مورد استفاده و سایر بخش‌ها می‌شوند که در بسیاری از موارد، می‌تواند به عنوان دانش در درون سازمان ذخیره شده و شایستگی‌های خاصی را برای آن ایجاد نماید. این تغییرات در بازار خدمات شرکت‌ها، و نیز در درون آن‌ها جهت مقابله با تهدیدات، باعث نوآوری‌هایی می‌شود که بازار رقابتی صنایع مختلف را تحت الشعاع قرار داده و خود باعث ایجاد تحولات عظیم و پایدار دیگری می‌گردد؛ تحولاتی که نه تنها می‌توانند دامنه اثرگذاری وسیعی داشته باشند، بلکه تاثیرات آن‌ها به مراتب فراتر از بازه زمانی این بحران باقی خواهند ماند.

کسب و کارهای کوچک به دلیل نبود تقاضا رو به تعطیلی هستند، در این بازار که همه در حال ورشکستگی هستند، کسب و کاراهایی که مبتنی بر آی تی (IT) هستند از اوضاع بهره بردند و با استفاده از ابزارهای الکترونیکی ارتباط غیر مستقیم با مشتریان خود داشته اند و محصولات خود را تا حدودی فروختند و با محدودیت دوباره و قرنطینه می توانند با مشتریان ارتباط داشته باشند

گرچه شیوع این ویروس با افزایش مصرف برق و آب، چالش‌هایی را برای دولت به‌وجود آورده و به‌ویژه امکان مواجه شدن با بحران تامین آب خانگی در فصول گرم سال را ایجاد کرده است، اما از حیث کاهش مصرف بنزین برای دولت درآمدزا بوده، زیرا میزان یارانه پرداختی دولت بابت بنزین کاهش یافته و دولت می‌تواند از محل مابه‌التفاوت صادارت بنزین صرفه‌جویی شده در طی سه ماه حدود ۶/ ۳ هزار میلیارد تومان درآمد داشته باشد..

حرف آخر:

این تکانه‌های اقتصادی کنونی به الگوی همه‌گیری کرونا بستگی دارد و به طور قطع نمی‌توان الگوی رفتاری همه‌گیری کرونا را برای افق پیش رو، برای دو سال آینده، یک الگوی مبتنی بر کاهش تدریجی دانست؛ به همین خاطر، چون شناخت کامل از الگوی همه‌گیری به دلایلی همچون عدم شناخت قطعی از رفتار ویروس وجود ندارد، پس لازم است بیش از پیش سیاست‌های اقتصاد مقاومتی که قابلیت تاب‌آوری به اقتصاد ملی ما می‌دهد، مورد توجه واقعی قرار گیرد.

از طرفی آینده نگری ،شناسایی مزیت های نسبی در اقتصاد منطقه ای و بین المللی توجه به صنایع کوچک و چابک ، توسعه زیرساخت های شبکه اینترنت به منظور رشد و رونق کسب و کارهای اینترنتی بویژه فروش های اینترنتی به منظور ایجاد تقاضا جهت جبران کاهش خریدهای حضوری  می تواند رشد اقتصادی متوازن را بدنبال داشته باشد.

روابط عمومی اداره کل امور اقتصادی و دارایی گلستان