کاوش نیوز- زهرا بهرامی؛ تجربه تلخ سیلاب اوایل دهه 80 و تکرار آن در سال‌های 1398 و 1405 نشان می‌دهد که مقابله با سیلاب صرفاً با اقدامات مقطعی ممکن نیست و باید برنامه‌ریزی جامع و بلندمدتی برای مدیریت حوضه‌های آبریز و کاهش خطرات ناشی از سیل در این خطه حساس از کشور صورت گیرد.

اما مسئولان استانی ترجیح می‌دهند با کوچک‌نمایی خسارات وارده و همچنین بیان اینکه خسارت‌ها به زودی جبران می‌شود، از بار روانی فاجعه اتفاق افتاده در استان بکاهند.

سیلاب 16 تا 18 فروردین‌ماه 1405 در استان گلستان یکی از شدیدترین سیلاب‌های دو دهه اخیر بود که خسارت‌های سنگینی به زیرساخت‌های استان وارد کرد اما مدیران دستگاه‌های اجرایی ترجیح داده‌اند در شرایطی که کشور درگیر حواشی جنگ است،  اخبار اینگونه منتشر شود که با همکاری مدیریت بحران و حضور به‌ موقع دستگاه‌های اجرایی از بروز فاجعه‌ای بزرگ‌ در استان جلوگیری شده است.

استاندار گلستان در جلسه فوق‌العاده ستاد پیشگیری، هماهنگی و فرماندهی عملیات پاسخ به بحران استان با بیان اینکه پیش بینی و آمادگی استان موجب مدیریت شرایط و کاهش خسارت‌ها شد،  گفت: براساس آخرین برآورد سیلاب اخیر تاکنون بیش از چهار هزار و پانصد میلیارد تومان به گلستان خسارت وارد کرده است که احتمال افزایش این عدد نیز وجود دارد.

علی اصغر طهماسبی با اشاره به اینکه بارش‌ شدید باران در روزهای ۱۶ تا ۱۸ فروردین و جاری شدن سیلاب در برخی مناطق روستایی و شهری این استان شده از پرداخت کامل خسارات وارد شده به بخش‌های مختلف از جمله «واحدهای مسکونی، مزارع کشاورزی، راه‌های ارتباطی، زیرساخت‌ها و تاسیسات شهری و شبکه آب و برق» خبر داد و تاکید کرد: امکانات مدیریت بحران گلستان باید متناسب با وضعیت بحران‌خیز استان باشد.

وی با بیان اینکه سیل اخیر در برخی نقاط شهری و روستایی گلستان خسارت جانی نداشته اما خسارت مالی قابل توجه به بار آورده، اضافه کرد: باوجود مشکلات و ناترازی مالی کشور به سبب جنگ تحمیلی اخیر در اولین فرصت نسبت به جبران خسارات اقدام خواهد شد.

*غفلت از کاهش آسیب‌پذیری گلستان در مقابل سیل

وی تصریح کرد: بیشترین خسارت سیل اخیر در برخی نقاط گلستان در چهار بخش واحدهای مسکونی، راه‌های ارتباطی، شبکه آب و برق و همچنین زیرساخت‌ها و تاسیسات شهری و روستایی بوده است ضمن اینکه باوجود تذکرات قبلی رودخانه‌های استان از شرق تا غرب نیاز به لایروبی دارند که باید با سرعت در دستور کار قرار گیرد.

این پایان کوچک نمایی خسارت‌های وارده سیل به گلستان نیست از آن جا که بسیاری از رسانه‌های استان هم با مدیران همراه شده و با انتشار اخباری از این دست که همه راه‌های مواصلاتی استان باز است و مشکلی وجود ندارد؛ بازگشایی سریع مسیرها و برقراری تردد در همه محورها ظرف مدت کوتاهی پس از سیلاب را  نشان‌دهنده ارتقای توان عملیاتی و تجهیزاتی دستگاه‌های امدادرسان نسبت به سال‌های گذشته قلمداد کردند.

اما واقعیت این است که استان گلستان با توجه به موقعیت جغرافیایی و سابقه تاریخی سیلاب‌های مخرب، نیازمند عزمی جدی در سطح ملی برای کاهش آسیب‌پذیری و افزایش تاب‌آوری در برابر این بلای طبیعی است.

*مدیریت آب نیازمند همت و نگاه ویژه مدیران ارشد

یک کارشناس حوزه آبخیزداری در گفتگو با کاوش نیوز تاکید کرد: روان‌آب‌های ناشی از بارش باران نقش موثری در تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی، کاهش فرونشست زمین، رفع خشکسالی و تامین آب فضای سبز دارد که با مدیریت اصولی می‌توان آنها را جمع‌آوری و مورد استفاده قرار داد؛ موضوعی که البته در سال‌های گذشته مورد غفلت واقع شده و حجم بالایی از روان آب‌ها به دلیل تبخیر و غیرقابل نفوذ بودن زمین از دسترس خارج شده‌اند.

محمد امینی با تاکید بر اینکه مدیریت آب، تلاش و نگرش جدید در مدیران ارشد نظام می‌خواهد تا نگاه‌ها به این حوزه عوض شود، افزود: اینکه ما فقط در بالادست، سد بسازیم و گمان کنیم که روان‌آب‌ها مدیریت شدند درست نیست؛ این سدها به حوضچه‌های تبخیر تبدیل می‌شوند و به دلایل مختلف، ریسکِ داشتن سدهای بزرگ و زیاد، بالاست و شکست این سدها می‌تواند خسارات جبران ناپذیری را در پایین دست ایجاد کند.

وی ادامه داد: برخلاف سدسازی، آبخیزداری در بالادست مانند احیای پوشش گیاهی و همچین کنترل آب با ساخت سازه‌های کوچک، نفوذ آب به زمین را بیشتر می‌کند. در این میان در پایین دست و در مناطق شهری نیز می‌توان آب پشت‌بام‌ها و خیابان‌ها را جمع‌آوری کرد.

*تعدد متولیان آب در کشور

امینی اضافه کرد: در کشور ما در این زمینه کارهای تحقیقاتی بسیاری در این حوزه انجام شده است اما موضوع اصلی این است که  هنوز همت سیاسی پشت آن نیست تا از این روش‌ها برای مدیریت آب استفاده شود.

وی به علت نابسامانی در حوزه مدیریت آب به‌ویژه روان‌آب‌ها اشاره و اظهار کرد: طبق قانون، متولی آب در کشور وزارت نیرو است؛ در واقع تامین آب و حفاظت از آب و همچنین مدیریت سیلاب‌ها به این وزارتخانه سپرده شده اما قوانین موجود در این حوزه بسیار متناقض است؛ زیرا علاوه بر وزارت نیرو، سازمان جنگل‌ها، مراتع وآبخیزداری کشور، زیر مجموعه وزارت جهاد کشاورزی هم وظیفه حفاظت از آب و خاک و مدیریت سیلاب‌ها را دارد. در این میان سازمان محیط زیست نیز بحث تالاب‌ها و حق‌آبه‌های آنها را پیگیری می‌کند و به نظر می‌رسد همین تعدد سازمان‌های متولی سبب تداخل وظایف در بخش‌های مختلف شده است.