کاوش نیوز- زهرا بهرامی؛ شواهد نشان می دهد زیرساخت ها و امکانات سخت افزاری گرگان متناسب با افزایش جمعیت رشد لازم را نداشته و گرگان نام کلانشهر را یدک می کشد و سرانه های مختلف و شاخص های توسعه گرگان در 15 سال گذشته سیر نزولی داشته است.

در صورتی که جمعیت شهر مرکزی هر مجموعه شهری براساس آخرین سرشماری رسمی کشور بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ هزار نفر باشد، «مجموعه شهری میانی» نامیده می‌شود، در صورتی که جمعیت شهر مرکزی هر مجموعه شهری براساس آخرین سرشماری رسمی کشور، بین ۵۰۰ هزار تا یک میلیون نفر باشد به نام «مجموعه شهری بزرگ» شناخته می‌شود و در صورتی که جمعیت شهر مرکزی هر مجموعه شهری، براساس آخرین سرشماری رسمی کشور یک میلیون نفر یا بیشتر باشد، مجموعه شهری مذکور «منطقه کلان‌شهری» نامیده می شود.

کشور ایران دارای ۱۹ کلان‌شهر است که شامل ۹ کلان‌شهر رسمی و ۱۰ کلان‌شهر غیررسمی است. در ایران، شهرهایی که بالای یک میلیون جمعیت دارند کلان‌شهر شناخته می‌شوند. در این میان، گرگان نیز در دهه 90 به عنوان یکی از کلانشهرهای ایران با ابلاغ وزیر وقت کشور، در نظر گرفته شد.

گرگان از دیرباز یکی از قطب‌های اصلی جمعیت در شمال کشور بوده و همواره منحنی رشد جمعیت این شهرستان با فاصله محسوسی نسبت به سکونتگاه‌های پیرامونی‌اش سیر صعودی داشته است. این شرایط از عوامل گوناگونی نشات می‌گیرد: حوزه نفوذ، موقعیت ارتباطی، چگونگی استقرار سکونتگاه‌های پس کرانه و ارتباط عملکردی آنان با گرگان و هم‌چنین میدان تأثیر و برد بالای شعاع عملکرد شهرستان گرگان از نظر کشش اقتصادی عام و خاص. هریک از این موارد در جای خود قابلیت تجزیه و تحلیل دارند؛ عواملی که گرگان را در شرق مازندران دیروز و گلستان امروز در جایگاهی منحصر به فرد قرار دادند.

جدای از پیشینه شهر گرگان در ایفای نقش سیاسی و اداری در روزگاران گذشته و در دورانی که شهر گرگان خود جزیی از  مازندران به حساب می‌آمد، ادارات‌کل و مراکز اداری در گرگان مستقر شده بود و وجود برخی مراکز مهم نظامی کشور از جمله لشکر ۳۰ گرگان به عنوان فرماندهی ارشد نظامی در شمال کشور از دوران پهلوی اول به واسطه جایگاه ویژه گرگان از نظر سیاسی، امنیتی و استراتژیک بود.

استقلال و تجمع مراکز اداری و خدمات‌رسانی و برتری اقتصادی و بازرگانی در منطقه در دهه‌های گذشته نشان از جایگاه ویژه گرگان داشت که با انتخاب به عنوان مرکز استان سهم عمده‌ای از بار مالی مورد نیاز برای تشکیل استان جدید را تامین و یا کاهش داد. استقرار اولین شبکه رادیویی مازندران در گرگان و دیگر مراکز استانی یا منطقه‌ای مستقر در گرگان در آن زمان نظیر سازمان کشاورزی، اتاق بازرگانی(از سال ۱۳۱۰) و... که مقیاس عملکرد آنان در شرق مازندران سابق و غالبا فراتر از گرگان بود؛ همین ویژگی خاص اجتماعی و سیاسی گرگان بود که در دهه ۶۰ موجب تعیین نماینده ولی فقیه مانند استان‌های دیگر برای گرگان شد. همچنین شهرستان گرگان همواره در سطح منطقه، دارای نقش مرکزیت اداری و بازرگانی بوده است و جریان توسعه اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی استان را هدایت می کرده است.

از نظر ارتباطی نیز، گرگان به عنوان یک کانون جمعیتی در قلب شهرهای منطقه قرار دارد. نگاهی به توزیع شبکه ارتباطی استان نشان می‌دهد که:

 الف) موقیعت گرگان دقیقا منطبق بر شریان بزرگراهی اصلی شمال کشور است؛ محوری که بر اساس برنامه‌ای مصوب و سیاستگذاری‌های کلان وزارت راه و شهرسازی، در آینده مرکز ثقل دو آزادراه شمال و شمال شرق و نقطه مبدأ آزادراه دو طبقه شمال خواهد بود.

ب) قرارگیری گرگان در مسیر راه ارتباطی بین‌المللی و ارتباط آسان و نزدیک با محدوده‌ای که در آینده قطب اقتصادی و صنعتی استان خواهد بود(محدوده منطقه ویژه اقتصادی و شهرک ۱۰۰۰ هکتاری اترک) و از سوی دیگر دارا بودن ارتباط مستقیم و بلافصل جاده‌ای با مرکز کشور.

 ج) واقع شدن گرگان در مسیر کریدور شمال شرق به شمال غرب.

د) راه‌آهن در دست احداث گرگان-اینچه‌برون و راه‌آهن گرگان-مشهد، گرگان را در تقاطع سه دالان ریلی شمال، شمال شرق و کریدور بین المللی کشورهای CIS قرار خواهد داد.

علاوه بر تمامی موارد، فرودگاه بین‌المللی گرگان که بیشترین تعداد پروازها را در میان فرودگاه‌های شمال کشور داراست، حمل و نقل هوایی را تسهیل کرده است و از دیگر سوی، فاصله اندک گرگان تا بندرگاه‌های استان، موجب پیوستگی عملکردی گرگان با شهرهای بندری استان شده است.

اما این مزیت‌ها و ویژگی‌هایی که موجب ارتقای گرگان به کلانشهر شده است، دلیلی نمی‌شود که مشکلات و نارسایی را ندیده بگیریم. شهر گرگان اکنون به عنوان یک کلانشهر از مشکلات زیرساختی رنج می‌برد.