کاوش نیوز- حسین پایین محلی، درفرهنگهای مختلف شاهد مناسبتهایی هستیم که توسط اقوام به بزرگی وقداست ازان یاد میکنند.این مناسبتهاگاه رنگ وبوی اسطوره ای،بعضا دینی وگاه ملی دارند. البته نباید ازبرخی اداب ورسوم متعلق به اقوام خردتر درکشورها که متعلق به خرده فرهنگ ها یا برخی اقلیتهای دینی یا قومی هم غافل بود. ازجمله این مناسبتها درایران که درسطح جهانی تا منطقه ای (منظقه ایران فرهنگی) را شامل میشود میتوان به نوروز،13 بدر،مهرگان ، یلدا وچهارشنبه سوری یاد کرد که ایرانیان آیین هایی برای پاسداشت این ایام داشته اند. درکنار اینها می توان به برخی آیین های کوچکتر که ویژه اقوام هست یا با ورود مدرنیته درایران کم رنگ شدند یا از بین رفتن یاد کرد.

مناسبتهایی چون سپندارمزدگان که امروز جای آن را مفاهیم غربی چون ولنتاین گرفته ویا جشنهای خرمن، انگوروانار درمناطق مختلفی که به کشت گندم یا اناروانگور مشغول بوده اند. ظاهرا ایرانی ها با تغییرزمان برای فرهنگ خود ایامی ومفاهیمی خلق کرده بودند که به تعبیر یونگ ومیرچاالیاده تماما اسطوره ای زندگی میکردند.

باورود فرهنگ مدرن غربی ازدوران قاجار بسیاری از اداب و رسوم ها هضم وحذف شدند وبسیاری رنگ باختند و کارکرد خود را ازدست دادند اماهنوز که هنوز است برخی مفاهیم ومناسبت ها به حیات خود ادامه میدهند واین نشان ازقوت تاریخی وفرهنگی ما دارد.

یکی از مفاهیم ومناسبتهایی که در این چند هزارساله بوده شب چله یا شب موسوم به یلداست. زمستان هم مثل سایر ایام درتاریخ وفرهنگ ما آیین هایی ازخود به یادگار گذاشته. یلدادر کنارچهارشنبه سوری یکی ازاین مناسبت هاست. همچنانکه درپاییز مهرگان داشته ایم ودرتابستان تیرگان یاجشن اب پاشان که فراموش شده ودربهار چنانکه یاد کردیم مناسبتهایی که به تکرار آن نمیپردازیم.

زمستان درفرهنگ ما نه تنها درشعروادبیات وفولکلوریک بلکه درسبک زندگی ایرانیان جایگاه خاصی داشته است.

 از اختراع کرسی درخانه ها تاخوردن یخ دربهشت برای سرمانخوردن. از اسطوره ننه سرما تاانبوهی ازضرب المثل ها. یلدا اما آن چیزی است که نه تنها همه قوم ایرانی را بلکه حتی دیگران راهم از خود خبردار میکند. همه میبینند ومیشنوند که ایرانیها شب یلدا را دورهم مینشینند وبه شعرخوانی حافظ وفال گرفتن و خوردن انار مشغول میشوند. بزرگترها خاطره میگویند وجوان ترها میشنوند.

شب یلدا یا چله بیانگر اولین شب زمستان وطولانی ترین شب سال است. واژه یلدا کلمه ای است مرکب از یل و دا، یل به معنی بزرگ و کلمه دا هم به معنی مادر یا همین معنی ست. لذا یلدابه معنی بزرگترین است.

یلدا درشعرفارسی نیز زیاد کاربرد داشته است چنانکه سیاهی ودرازی گیسوی یار یاسیاهی چشم معشوق وشب هجران را به یلدا تشبیه کردند که درپایان این نوشتار ابیاتی جهت آگاهی وارسال آن توسط مخاطبین به دوستانشان درشب یلداتقدیم میشود.

آنچه که درشب یلدا معنای خاص میدهد توجه قوم ایرانی به تحول زمان است اینکه زمان میگذرد.

این نوشتار را با ابیاتی درباب شب یلدابه پایان میبریم:

یلدای آدمها همیشه اول دی نیست

            هرکس شبی بی یار بنشیند شبش یلداست!

چشمان تو رنگ امشب و فردایم

            موهای بلند تو شب یلدایم

ای باغ انار!  وقت فالم که رسید

           لب باز نکن، که خودبخود رسوایم

                                                 وحید رشیدی

شام هجران تو تشریف به هر جا ببرد

           در پس و پیش ،هزاران شب یلدا ببرد

                                               وحشی بافقی

سیصد و شصت و چهارم شب به سر شد بی رخش

         باز هم یلدای دیگر آمد و معشوق نیست

                                              داریوش جعفری

منجم ها نمی بینند زیر روسری ها را

         وگرنه موی تو ده سانت طولانی تر از یلداست

صحبت حُکّام ظلمتِ شبِ یلداست

           نور ز خورشید جوی بو که برآید

                                                       حافظ