کاوش نیوز- حسین پایین محلی: با نگاهی به تاریخ بشر  ( و حتی حیوانات) میبینیم که تحقق صلح مستلزم مقولاتی است که هم حیوانات و هم انسانها به انحا مختلف برای آن کوشیده اند.یکی از مهمترین این مقولات جنگ  است که مبتنی بر تدبیر باید باشد.به عبارتی تمامی افعال وکنشها باید با عقلانیت و نقشه راه همراه باشد.به عنوان مثال حیوانات برای در امان ماندن از شکارچیان یا آسیب ندیدن از رقبا لانه خود را در مناطق خاص می‌سازند و یا ورودی وخروجی مختلف درست می‌کنند و یا حتی برای حفظ حیات خود بعضا به شکار چی حمله می‌کنند!!!

این یعنی برای امنیت وصلح باید همه چیز را در نظر گرفت.یکی از مهمترین این مسئله ها جنگ است.مولای متقیان در جایی فرمودند اگر دنبال صلح(پایدار)هستی باید دست بر قبضه شمشیر داشته باشی وآماده جنگ باشی(یعنی نهراسیدن از دشمن و پیام به دشمن که آمادگی دفاع از خود را داری که نوعی بازدارندگی است)

مولای متقیان در جایی دیگر فرمودند:ملتی که در خانه خود با دشمن بجنگد  شکست خواهد خورد.درسطور بعد به تفسیر این جمله خواهیم پرداخت که معنای جنگ ومیدان نبرد بر چند گونه است وچطور بر سرانجام جنگها تاثیر خواهد گذاشت.

کلمه جنگ کلمه ای است که بار معنایی منفی به ذهنمان خطور می‌دهد و طبیعتا هر فردی از جنگ بیزار است.اما باید به چند مسئله توجه کرد:اول اینکه کلمه جنگ ساحات مختلفی دارد.در تقسیم بندی حکمت  ان رابه نظری وعملی تقسیم نموده اند.

جنگ می‌تواند جنگ با بی‌خردی وجهل باشد.همانطور که غایت حکمت نظری شناخت حق از باطل است.بیشک خواننده محترم تصدیق می‌فرماید که جنگ با غرایز بدون محدودیت و جنگ با هوی وهوس نیز نوعی جنگ است.و نهایتا سیاست مدن که شامل جنگ احتمالی با رقبا و دشمنان می‌شود.

در جنگ با دشمن نیز دانشمندان علوم سیاسی سه نوع جنگ را برمی‌شمردند.جنگ سخت(نظامی)،جنگ نیمه سخت(اقتصادی،)،جنگ نرم(که به جنگ رسانه یا معرفتی یا ادراک شناختی نیز شناخته میشود)

در کنار اینها باید از جنگ فرهنگی و مجازی و....نام برد .بااین تفاسیر مبرهن است که جنگ امروز ما با دشمن ترکیبی است. لذا باید در سطوح مختلف به شناخت درست وکامل رسید.از خود شناسی تا دشمن شناسی و ازصلح شناسی وملزومات ان تا شناخت جنگ.

در کتاب‌های تاریخ تمدن خواندیم و در فیلم‌ها دیده ایم که انسانهای نخستین(مثل فیلم اینک آخرالزمان ) با هم و با حیوانات می‌جنگیدند تا زنده بمانند و به شکار انسانها وحیوانات می پرداختند.

لذا تبدیل جهان به دهکده و پیچیده شدن مناسبات جهانی ایجاب می‌کند که در دوران صلح به شرایط بقای ان،همینطور به جنگ و دوران جنگ ودشمن شناسی و خود شناسی پرداخت تا در بازه های مختلف یا شرایط خاص دچار بحران تصمیم گیری و یا غافلگیری نسبت به دشمن نشویم چنانکه در داستان تروی خواندیم که چه شد.

اکنون جهان در وضعیت آخرالزمانی قرار دارد.چه آخرالزمان سکولاری که امثال آلدوس هاکسلی واورول و والتربنیامین  تصور میکردند که جهان رو به تاریکی است وچه آخرالزمان دینی که نوید دهنده ظهور منجی و طلوع است.در چنین شرایطی کشورها من جمله جمهوری اسلامی  باید شناخت درستی از موقف ومیقات تاریخی خود داشته باشند و عناصر جهانی و کنش‌ها وواکنشهای نظام سلطه را در ابعاد مختلف شناسایی تابا حمله نظامی یا هر فریبی(مذاکره و لیبی وعراقیزه کردن) درجنگ ترکیبی غافلگیر نشود.

در ادامه علاوه بر مهندسی شرایط و آگاهی از منطقه وفضای جهانی و در اختیار داشتن سلاحهای ضروری و به روز همراه با ایجاد یک ائتلاف جهانی  در کنار همپیمانان استراتژیک باید بامرور مبانی نظری جنگ و معرفت به تاریخ جنگ استراتژی‌های متصور را از نظر دور نداشت.

یکی از کتاب‌های مهم در حوزه تاریخ جنگ کتاب هنر جنگ از سن تزو حکیم چینی است که در ایران توسط انتشارات مختلف و مترجمین متعددی به ترجمه فارسی آن همت گمارده اند

این کتاب توسط انتشارات سیته به ترجمان محمود حمید خانی در بازار نشر قابل دسترسی است.حجم کتاب کم و زبان کتاب گویا و روان است.کلا کتاب دارای ۱۳ بخش است که تعداد صفحات هربخش نیز زیاد نیست و درابتدای کتاب نیز یک مقدمه و سخن ناشر را دارد.

سن تزو یکی از حکیمان بزدگ چین در کنار لائوتسه و کنفسیوس  هست که در زمینه جنگ دارای نظریات ارزشمندی است.در مقدمه کتاب تاریخ نگارش آن را به ۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح دانسته اند(ص۱)

در ادامه مترجم به شهرت سن تزو واقبال کتاب وی نزد متفکرین مختلف ملل ونحل اشاره می‌کند.اینکه فی المثل اروپایی هایی چون لرد فیلد مارشال کندهار در باب اهمیت این کتاب می گوید:هنر جنگ به ما می آموزد که هیچ وقت به احتمال عدم حمله دشمن فکر نکنیم(ص۹)

عنوان بعدی این کتاب جنگ چینی ها نام دارد  که طولانی ترین بخش کتاب است وبه جنگ های چینیان با تاتارها اختصاص دارد.

در این فصل که خود دارای عناوین کوچکتری هست مواردی اشاره می‌شود که به آنها خواهیم پرداخت:دستمزد پایین سرباز

 ان در ارتش چین همواره مسئله ساز بوده چون باعث عدم  جذب میشده(ص۱۱)همینطور کمبود امکانات پزشکی که باعث تلفات بسیاری میگشته(ص۱۶)چینی‌ها برای مقابله با تاتارها دیوار دفاعی چین را ساختند که زمان بسیاری برد و امکانات ونیروی انسانی زیادی را به خود اختصاص داد(ص۱۷)

بااین حال در برهه های مختلف از تاتارها شکست سنگینی میخوردند و ناچار به مذاکره وصلح با انان بودند و ناخواسته و خواسته به آنان امتیاز می‌دادند ودراصطلاح صلح را می‌خریدند، غافل از اینکه صلح واقعی هرگز با خریدن به دست نمی آید و در برهه ای تمام چین توسط تاتارها فتح شد(ص۳۸)

چین بعدها نیز به دلیل عدم قدرت نظامی و وحدت مورد هجوم نیروهای متحد  اروپایی (سال ۱۸۶۰ )قرار گرفت.ملتی ۴۰۰ میلیونی که تحقیر وپایتخت آنها توسط ۱۵ هزار نیروی انگلیسی و فرانسوی تسخیر شد!تنها نمونه مشابه آن در تاریخ ،تصرف واشینگتن به وسیله نیروی اندکی از انگلیسی ها در سال ۱۸۱۴ بود(ص۴۱)

این اتفاق بار دیگر نیز برای چین رخ داد.ژاپن در سال ۱۹۳۱ به چین یورش برد و جنگ تمام عیاری در سال ۱۹۳۷ بین این دو کشور شکل گرفت.(ص۴۳)

۱_تدابیر وطرح ها:

در فصل اول سن تزو از ۵ عامل مهم در هنر جنگ می‌گوید:اصول اخلاقی،اسمان،زمین،فرمانده و بالاخره روش ها وانضباط(ص۴۵)

سپس توصیه هایی در این زمینه ها می‌کند.و این که باید در مقابل دشمن نیرنگ به کار برد و از خود به دشمن اطلاعات ندهیم (ص۴۹)

۲_هزینه های جنگ:

طبیعتا جنگ هزینه هایی دارد .از دستمزد سربازان تا جیره غذایی،از تهیه مهمات تا جابه جایی نیروها و امکانات وادوات جنگ.همینطور مسائل دیگر چون در اختیار داشتن ابزارهای پزشکی برای درمان آسیب دیده ها (ص۵۳)

۳_حمله بااستفاده از حیله های جنگی:

در این فصل سن تزو به ارائه راهکارهایی میپردازد:اینکه مانع اجرای نقشه های دشمن شویم.از اتحاد آنان جلوگیری کنیم.و ترجیحا در فضای باز به آنان حمله ور شویم.

سپس نکاتی را در رابطه با فرماندهان مطرح مینماید.

وی ۵ عامل ضروری برای کسب پیروزی در جنگ رابرمیشمارد:

۱_دانستن  زمان حمله_۲_نحوه تعامل بانیروها_۳_آمادگی برای برای مقابله با دشمن در هرشرایطی(ص۴۱)

۴_وضعیتهای تاکتیکی:

وی برای جلوگیری از شکست توسط دشمن ۵ نکته کلیدی رانشان می‌کند که شامل:سنجش،تخمین نیروها،انجام محاسبات،بررسی فرصت ها،و پیروزی میشود(ص۶۵)

۵_به کار گیری نیروها:

سن تزو می‌گوید همچنانکه نت موسیقی چند تار محدود است که از آن بینهایت موسیقی خلق می‌شود و یا از ترکیب چند رنگ بینهایت رنگ ایجاد می‌شود فرمانده نیز در جنگ مستقیم وغیر مستقیم می‌تواند به شیوه های مختلف از نیروها برای تحقق اهداف بهره ببرد.(ص۶۸)

۶_نقاط قوت ونقاط ضعف:

باید نقاط ضعف وقوت را از دشمن مخفی نگاه داشت.باید حمله به دشمن غافلگیرانه باشد.باقرار دادن چیزهای بی ارزش در جلوی دشمن ذهن ونقشه او را بهم ریخت(ص۷۳)باید طرح دشمن را شناخت وبرعکس نگذاشت او از کار ما سر در بیاورد.گاهی باید دشمن راتحریک کرد تا از نحوه فعالیت او آگاه شد.(ص۷۶)در مواجه با دشمن باید از روشهای متنوع و تاکتیک های مختلف استفاده کرد تا دشمن شما را پیش‌بینی نکند(ص۷۷)

۷_قدرت مانور ارتش:

فریب دشمن وانحراف آن از مسیر مستقیم برای دستیابی به اهداف تعیین شده نشانگر مهارت وخلاقیت فرمانده در جبهه های نبرد است.(ص۸۰)

در جنگها همیشه باید به تجهیزات وتدارکات امکانات پشتیبانی چه در پشت جبهه(مثل خوراک و ادوات جنگی) وچه در میدان(مثل امکانات دارویی و...) اندیشید.(ص۸۱)

۸_تغییر تاکتیک ها:

نباید خود را در موقعیت خطرناک قرار داد .باید دشمن را به کارهای کوچک وبیهوده سرگرم کرد تا به اهداف مدنظرتان برسید.برای دشمن طعمه بسازید و آنان را به سمت وسویی که مدنظرتان هست جهت دهید (ص۸۷)

۹_تحرکات نظامی:

در میدان نبرد در موقعیت های دارای ویژگی‌های خاص اردو بزنید.از جواسیس ونیروهای نفوذی برای شناخت دشمن استفاده کنید.اگر دشمن ازکلمات تند استفاده کرد بدانید نشانه قرار گرفتن در موقعیت ضعف است(ص۹۳)

۱۰_طبقه بندی منطقه نبرد:

در این فصل سان تزو به  تبیین ۶ منطقه نبرد میپردازد:

۱_منطقه قابل دسترسی۲_منطقه  پیچیده۳_منطفه دفع الوقت کردن۴_منطقه دارای کوره راه های باریک۵_منطقه مرتفع با شیب های تند۶_منطقه دور از دشمن هرکدام از این مناطق الزامات خاص خود را می‌طلبد.(ص۹۸) وی در ادامه از ۶ خطری یاد میکند که ارتش ها را تهدید میکند:فرار،نافرمانی،ازهم پاشیدگی،تخریب قوا،عدم سازماندهی صحیح،آشوب وفتنه(ص۹۹)

۱۱_انواع نه گانه منطقه نبرد:

سان تزو به ۹ حالت مختلف نبرد اشاره میکند:

میدان پراکنده،میدان بی ثبات،میدان استراتژیک،میدان باز،میدان کانونی،میدان سخت وخطیر،میدان مشکل،میدان حلقوی و میدان مرگ(ص۱۰۳)هرکدام از این میدان‌ها قواعد خاص خود را می طلبد.

به عنوان مثال میدان استراتژیک برای دارنده مزیت فراوانی دارد. ودر میدان کانونی نباید تمام نیروها را متمرکز کرد.(ص۱۰۵)

۱۲_حمله آتش بازی:در این فصل سان تزو نکاتی را یادآوری می‌کند که در جنگ کلاسیک اصل است وامروز نیز قابل کاربرد است اما باتوجه به پیچیدگی جنگ کنونی و ترکیبی شدن آن باید ملزومات کنونی راهم لحاظ کرد چنانکه امروز میدان نبرد بین دو دشمن ممکن است با وجود فاصله جغرافیایی توسط هواپیما،پهباد،،موشک  و...مورد اصابت قرار بگیرد ومحدودیت نداشته باشد که در سطور پایانی اشارتی مختصر خواهد شد.

همانگونه که در فصل اول به عواملی چون اسمان(روز یاشب،گرمی وسردی)،زمین(موقعیت جغرافیایی چون کویر یا جنگل با کوه و جاده های باریک و...)،روشها(استفاده از آب وآتش و...)اشاره شد دراینجانیز می‌توان با درک شرایط به اتخاذ استراتژی و تدبیر پرداخت.(ص۱۲۰)

۱۳_یکی از نکات مهم در نبردها استفاده از جاسوسان است که سن تزو به طبقه بندی ۵ گانه آنان میپردازد:بومی ها که تبعه کشور دشمن اند،درونی از ماموران رسمی حاکمیت ولشکر دشمن تلقی میشوند،دوجانبه مثلا جاسوس کشور متخاصم که دستگیر شده و آماده همکاری است،جاسوس قابل مصرف که میتواند جاسوس دشمن در سپاه ما و یا نیروی ما باشد که اگر اطلاعات غلط در اختیارش بگذاریم آن را به دشمن منتقل می کند و نهایتا جاسوسان فعال که در سپاه دشمن اند واطلاعات ارزشمندی را منتقل میکنند و هریک به روش‌هایی جاسوسی میکنند(ص۱۲۶)

بی شک این کتاب برای  اصحاب سیاست ونظامیون و حتی امنیتیها اثری است مهم که خواندنش ضروری است اما کافی  نیست چرا که اولا هر نویسنده ای از نگرش خود به مقوله جنگ نگاه می‌کند وباید دیدگاه های مختلف را خواند و فهمید ومتناسب باشرایط به کار بست در ثانی بخش قابل ملاحظه ای از  این اثر  در جنگ کلاسیک قابل استفاده هست ومیتوان بخشهای دیگری به آن افزود.

چنانچه در خود متن هم اشارت مختصری داشتیم اولا جنگ امروز ترکیبی است دوما پیوستهای بسیاری در حوزه جنگ امروز وجود دارد که در زمان سن تزو ودر جنگهای کلاسیک یا نبوده(مثل جنگ هوافضا،زیر دریایی؛بیولوژیک،اقلیمی،اگوتروریسم،فضای مجازی،و...)ویاشکل وصورت متفاوت بوده است(مثل معاهدات بین المللی،سلاح های کشتار جمعی وائتلافهای جهانی ...)

از سویی مطالب ارائه شده در فصول نامبرده گاه قطع میشد وخواننده احساس می‌کند باوجود عناوین مشخص برای هر فصل مطالب پراکنده بیان می‌شود ویا نویسنده دچار تکرار شده.

همینطور گاه مترجم مطالب توضیحی را در وسط متن ارائه می‌کند که جا داشت در زیر نویس عنوان می نمود تا از متن اصلی قابل تفکیک باشد

خوانش این کتاب چه برای جنگ طلبان وچه برای آنانی که دنبال صلح اند پیشنهاد می‌شود.این کتاب ما را به این نکته متوجه می‌کند  که برای داشتن صلح واقعی وپایدار باید قوی بود ودشمن راشناخت و دست کم نگرفت و به او اعتماد نکرد.